بسمه تعالی

 آشنایی با فعالیت های هنری لازمه ی کار کودک و مربی است

    فعالیت های هنری شامل شعر،قصه، موسیقی، نقاشی، رنگامیزی، اریگامی، کلاژ، چاپ، دوخت و ... است که غالباً با میل و رغبت کودکان همراه است و با شور و اشتیاق انجام می گیرد. تاثیر این فعالیت ها در شکل گیری شخصیت کودکان سنین قبل از دبستان پدیده ای قابل تامل است که در این مقاله به بررسی ابعادی از آن پرداخته می شود.

 

الف ) بیان افکار و تمایلات

    هنر آیینه ی تمام نمای علائق، افکار و ایده های  درونی کودکان است. آنان با نقاشی، رنگامیزی و ساخت کارهای هنری دستی و ... بصورت ارتجالی علائق، نیازها، و تفکرات درونی خود را به نمایش می گذارند. رگه هایی از مسائل درونی کودکان که در رفتار های عادی کودکان نمود ظاهری و آشکار ندارند، در تولیدات هنری آن ها قابل رد گیری است. از آن جایی که بیان مسائل درونی و افکار و تمایلات از طریق فعالیت های هنری به صورت نمادی، غیر مستقیم و ناخود آگاه صورت می گیرد، روانشناسان و مشاوران و حتی مربیان می توانند از این فعالیت ها به عنوان دروازه ای برای ورود به دنیای درونی کودکان استفاده کنند و در جهت شناخت کودک، گسترش دانش و آگاهی خود و همچنین انجام مداخلات لازم و ضروری ( در موارد خاص ) بهره گیرند.

    از طرف دیگر گفته می شود که کودکان در جهت شکل گیری پایه های عاطفی و اجتماعی شخصیت خود به بیان علاقه و افکار و تمایلات خود نیازمندند. فعالیت های هنری در کلاس های پیش دبستانی این فرصت را برای آن ها فراهم می کند تاعواطف و تفکرات  خود را به مربی، پدر و مادر و اطرافیان و حتی دوستان خود ابراز نمایند.

ب ) ارتباط با محیط

    کودکان به واسطه ی حواس با دنیای بیرون ارتباط برقرار می کنند. انجام فعالیت های هنری در کاربرد و تقویت این حواس از جمله بینایی، لامسه و  شنوایی موثر است. تقویت بینایی و لامسه مستلزم رشد عضلات چشم و دست و هماهنگی میان این دو است. چشم کودک با مشاهده و کاربرد رنگ ها در حین نقاشی و رنگامیزی به مرور حساس تر می شود. و شناخت آن ها از رنگ ها  و ترکیبات آن شکل می گیرد.عضلات دست کودکان در فعالیت هایی مانند گرفتن مداد و کاربرد قیچی و کاغذ و چسب و انجام فعالیت های دست ورزی مانند رنگ کردن، بریدن، دوختن، چسباندن وتا کردن و ... رشد می کند و هماهنگی میان عضلات کوچک و بزرگ دست و بازو و چشم و سر تقویت می شود. در واقع انجام فعالیت های هنری مقدمه ای برای زبان آموزی و آشنایی کودکان با مفاهیم علمی است. به عبارت دیگر ایجاد مهارت های اساسی و پیش نیاز های ضروری برای آموزش در دوره ی ابتدایی از طریق همین فعالیت ها کسب می گردد

ج ) پاسخ به حس کنجکاوی و بروز خلاقیت

    کودکان پیش دبستانی در سنین حساسی قرار دارند که کنجکاوی از ویژگی های شاخص آن است. آن ها دوست دارند تمام اشیاء و مواد اطراف خود را بشناسند، لمس کنند، درباره ی آن ها سوال کنند و با آن ها بازی کنند.کودکان در این سنین فیلسوفانه نگاه می کنند، لمس می کنند و مانند دانشمندان سوال مطرح می کنند و به دنبال پاسخ  سوالات و شناخت جهان هستند. انجام فعالیت های هنری ضمن ارضاء حس کنجکاوی کودکان، ایجاد و تقویت تمرکز را به دنبال دارد. غالباً کودکان قادر به حفظ تمرکز بر محور موضوع خاص به مدت طولانی نیستند و مدام به مصداق ضرب المثل پریدن از این شاخه به آن شاخه، عمل می کنند. در حین انجام یک فعالیت، فعالیت دیگری را آغاز می کنند واین کاربه صورت  سلسله  مراتب ادامه می یابد. آن ها کمتر فعالیتی را به سرانجام می رسانند. اما از میان فعالیت های متنوعی که انجام می دهند، روی فعالیت های هنری تمرکز بیشتری نشان می دهند.و وقت نسبتاً طولانی تری را صرف می کنند. افزایش قدرت تمرکز بر محور حس کنجکاوی و علاقه ی کودک مقدمه ای برای یادگیری های کلاسیک و مدرسه ای است. چرا که یادگیری مفاهیم درسی علوم، ریاضی و علی الخصوص زبان آموزی در پایه ی اول و پایه های بالاترمستلزم تمرکز حواس کودک حول محور خاص حداقل به میزان بیست تا چهل و پنج دقیقه در هر ساعت  می باشد.

    همچنین کاربرد رنگ، ابزار، کاغذ و ... در فعالیت هایی از قبیل انواع بازی، شعر، قصه، نقاشی، موسیقی، نمایش خلاق و ...در تحریک خلاقیت در کودکان موثر است. این ابزارها و فعالیت ها به طور طبیعی و ذاتی کودکان را به سمت ایجاد طرحی جدید، با ارزش و متناسب سوق می دهند.  به عبارت دیگر کودکان در حین کار و انجام فعالیت های هنری کشف می کنند که از هنر به صورت غیر متداول و غیر کلیشه ای و خلاقانه  نیز می توان بهره برد.چرا که هنر ذاتاً با خلاقیت اجین و در هم آمیخته است.

د )افزایش اعتماد به نفس

    زمانی که مربی، همسالان و والدین نسبت به تولیدات  دستی و هنری کودکان واکنش مثبت نشان می دهند، حس اعتماد به نفس کودک پرورش می یابد. کودک به توانایی های خود پی می برد و در جهت رشد و توسعه ی آن عمل می کند و با اعتماد به نفس بیشتری به کارهای بعدی خواهد پرداخت. لذا توجه مربیان و اولیا به فعالیت های کودکان و تحسین آَنان تاثیر بسیاری در افزایش اعتماد به نفس آنان دارد. لازم است مربیان ضمن توجه به فعالیت های هنری کودک و تحسین و تشویق آنان، از تولیدات آنها در کلاس و مدرسه نمایشگاه کوچکی برگزار کنند و همچنین برخی از تولیدات کودکان را در جهت آگاهی اولیا از توانمندی کودک خردسال خویش، به خانه بفرستند.

ه )شناخت و تعمیق مفاهیم آموزشی

فعالیت های هنری که در غالب بازی انجام می گیرد، بهترین و شیرین ترین زبان یادگیری در میان کودکان پیش دبستانی است. چرا که کودکان با علاقه و انگیزه ی فراوان به انجام کارهای هنری می پردازند و در حین همین فعالیت های تفریحی است که با مفاهیم آموزشی از قبیل شناخت رنگ، حجم، جرم، اندازه و شکل و ... آشنا می شوند. البته والدین و مربیان می دانند که بیان مستقیم و آموزش کلاسیک مفاهیمی مانند مفاهیم فوق در دوره ی پیش دبستانی بازدهی لازم را نخواهد داشت و بهتر است به شکلی غیر مسقیم و از طریق بازی و فعالیت های هنری به آموزش مفاهیمی از قبیل ریاضات، علوم، زبان آموزی و مفاهیم فردی واجتماعی مبتنی بر ارزش های انسانی و اسلامی پرداخت.  

 

   با توجه به اهمیت و ضرورت انجام فعالیت های هنری در دوره ی پیش از دبستان که به صورت خلاصه به برخی از ابعاد آن اشاره شد، لزوم آگاهی و تسلط مربیان دوره ی پیش دبستانی نسبت به این فعالیت ها و روش های آموزش و به کارگیری آن در کلاس ، بیش از پیش نمایان می شود. اگر مربی دارای روحیه ی هنری باشد، خلاقانه با رنگ، کاغذ و قیچی کار کند، ایده های متنوعی در ذهن داشته باشد و اصول کار با رنگ، نقاشی، کلاژ، اریگامی و ... را بداند، قطعاً فرصت های متنوعی برای آموزش و یادگیری موثر و موفقیت در کلاس فراهم خواهد ساخت.

    در همین راستا اداره ی آموزش و پرورش شهرستان .........در جهت آموزش آموزش مربیان و آشنایی آنان با فعالیت های هنری، بخشی از برنامه ی کلاس های آموزشی مربیان خود را به فعالیت های هنری اختصاص داده است.در حدود هشتاد نفر از مربیان کلاس های پیش دبستانی منطقه ی ........... روز های پنج شنبه ی هر هفته گرد هم می آیند و ضمن آموزش پیرامون مفاهیم فوق به هم اندیشی و تبادل تجارب می پردازند.

 

منابع:

1-     محمد بیگی، حمید رضا، بررسی وضعیت موجود و طراحی وضعیت مطلوب به منظور ارائه ی الگوی آموزشی در دوره ی پیش دبستان، (پایان نامه ی کارشناسی ارشد) دانشگاه علامه طباطبایی، تهران: 1385

2-     شعبانی و صادقیان، فعالیت های یاد دهی یادگیری : تهران، نشرتوکا، 1385