دکتر فرخنده مفیدی درکتاب خودباعنوان آموزش وپرورش پیش دبستانی ودبستانی چنین بیان می کندکه مفهوم آموزش وپرورش پیش دبستانی معمولاَبه تجارب کودکان درمهدهای کودک،کودکستان هاودوره های آمادگی اشاره دارد. البته هنوزتعریف دقیقی ازآموزش سال های اولیه به عمل نیامده است .روان شناسان کودک معمولاَبین طفولیت، دوره ی اولیه ی کودکی ودوره های بعدی زندگی کودک تمایزاتی قائل اند وهنگام بحث درباره ی دوره های رشد، ازاین طبقه بندی هاسخن می گویند. ولی ظاهراً آن هانیز درارائه ی معیارهای پایداربرای تعیین دقیق زمان  شروع وخاتــمه ی آمــوزش در دوران اولیه ی کودکی باشکست مواجه گردیده اند.

    بعضی ازآن ها از دوران اولیه ی کودکی رابرحسب سن زمانی وبعضی دیگر این دوران رابرحسب شاخص های رسش وپختگی مشخص نموده اندومثلاَگفته اند: شروع آن زمانی است که کودک درراه رفتن استقلال پیدامی کند. پاره ای دیگرازصاحب نظران کسب مهارت های زبانی ورشد عاطفی اجتماعی کودک را آغاز این نوع آموزش ها به شمار می آورند.معمولاَهریک ازدوره های طبقه بندی شده به نام های متفاوتی درکشورهای مختلف معرفی گردیده اند. به عنوان مثال مراکزمراقبت روزانه، مهدکودک،کودکستان ودوره های آمادگی. (مفیدی،1381 )

    درکشورما، آموزش کودکان دراین دوره سنی که تحت پوشش سازمان بهزیستی ووزارت آموزش وپرورش می باشد، به صورت زیرتعریف گردیده است ؛ مهدکودک به مراکزی اطلاق می شود که برای نگهداری ، مراقبت وآموزش وپرورش قبل ازدبستان کودکان سالم ازسه ماهگی تاپایان 5 سالگی درسه بخش شیرخوار(3 تا18 ماهگی)، نوپا (5/1 تا 5/3 سالگی) و نوباوه (3 سال تاپایان 5 سالگی) تشکیل واداره می شود.

   کــودکــان پنــج ســال تمــام دراین تعــریف تــحت پوشش آموزش وپــرورش قــرار می گیرند ودردوره های آمادگی به مدت یک سال آموزش می بینند.لازم به ذکراست که چنانچه کلیات طرح تغییربنیادی نظام آموزش وپرورش کشور پس ازتصویب به اجرادرآید،کودکان 5 و6 ساله ملزم به گذراندن این دوره درمدارس اساس می باشند و در نظام آموزش وپرورش رسمی کشورجایگاه ویژه خواهندداشت. (اخیراَ طبق مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش سازمان ها ی آموزش و پرورش استان ها در صورت داشتن امکانات و شرایط لازم می توانند کودکان 4 سال کامل را ثبت نام و تا پایان 6 سالگی به مدت 2 سال تحت آموزش قرار دهند .)

   امروزه با توجه به مفهوم تعلیم و تربیت ، بحث آموزش در دوران اولیه ی کودکی گسترش کمی و کیفی یافته است و آموزش و پرورش پیش از دبستان عبارتست از آموزشی که از زمان تولد آغاز و تا شروع اولین سال های دبستان (پایان 6 سالگی ) ادامه می یابد . در چنین سال هایی کودکان مراحل مهم و حساس زندگی خود را از جهات شخصیتی ، اجتماعی و آموزشی پشت سر می گذراند . با توجه به خصوصیات رشد و یاد گیری کودکان ، این دوره ی سنی در کشور های مختلف به گونه های متفاوت طبقه بندی گردیده است که در اینجا به نمونه ای از متداول ترین طبقه بندی ها اشاره می گردد .

از تولد تا 18 ماهگی

کودکان شیر خوار

از 18 ماهگی تا سه سال

کودکان نوپا

از سه سال تا 4 سال

کودکان نو باوه

از 4 سال تا 6 سال

کودکان آمادگی

(جدول :  به نقل از مفیدی ، 1381 ، ص 45)

مراکز پیش دبستانی وابسته به وزارت آموزش و پرورش به شرح زیر است :

1-   مهدهای کودک  و کودکستان های مستقل فرهنگیان

2-   واحد های آمادگی مستقل دولتی 

3-   کلاس های آمادگی ضمیمه ی مدارس ابتدایی

4-   کلاس های آمادگی ضمیه ی مدارس غیر دولتی

5-   واحدهای آمادگی مستقل غیر دولتی

   روش اداره مراکز سه بند اول فوق از طریق مشارکت مردمی انجام می گیرد . بدین ترتیب که فضای آموزشی را وزارت آموزش وپــرورش تامیــن می کنــد وسایــرهزینه های جاری و تجهیزات و هزینه ینیروی انسانی  برعهده ی اولیای کودکان می باشد. (تا سال 1385  هزینه ی نیروی انسانی توسط دولت از طریق به کار گیری معلمان مدارس ابتدایی تامین می شد)  به منظورآماده سازی هرچه بیشتر کودکان به ویژه درمناطق روستایی ودوزبانه وانطباق آن بافعالیت های رسمی وبرنامه ریزی شده در دوره ی ابتدایی، تلاش براین بوده است که باتوسعه ی دوره آمادگی درقالب یک ساله و یک ماهه تاحدودی مهارت های پایه ی مورد نیازکودکان ایجادشود.

   دوره ی یک ماهه ی امادگی ویژه  مناطق دوزبانه ازسال 69 تاکنون درکشوراجرامی شود. طی اجرای این برنامه، نوآموزان پیش ازورود به پایه ی اول ابتدایی به مدت 100 ساعت ازبرنامه های آموزشی برخوردارمی شوند تا به طور نسبی به زبان معیار(فارسی)مسلط شوند. مسئولیت تنظیم راهنمای برنامه ی درسی که محتوای آموزشی براساس آن و توسط کمیته ی تولید فعالیت های یاددهی-یادگیری دراستان های کشورتهیه می شو ،  بادفتربرنامه ریزی وتالیف کتب درسی وزارت آموزش وپرورش است. فعالیت های آموزشی که دراین دوره انجام می شود، عمدتاًَشامل مشاهده، بحث گروهی، شعر، قصه، نمایش خلاق، فعالیت های قرآنی،  بازی، فعالیت های هنری(کاردستی،نقاشی،بازی باخمیرو...) می باشد.

 مهدهای وابسته به سازمان بهزیستی؛

مراکزآموزش پیش ازدبستان که تحت پوشش ونظارت سازمان بهزیستی فعالیت می کنندعبارتنداز:

1-مهدهای کودک غیردولتی(موسسات خیریه،غیرانتفاعی،تعاونی ها،مهدهای خصوصی شهری وروستایی ومهدهای تخصصی)

2-مهدهای کودک دولتی وابسته به مجتمع های خدمات حمایتی سازمان بهزیستی درمناطق شهری وروستایی ومهدهای خصوصی خانگی.

 

مهدهای وابسته به وزارت کار:

باتوجه به حضور زنان درصحنه های کاروفعالیت های اجتماعی وتوسعه ی اشتغال آنان درکلیه ی واحدهای تولیدی، صنعتی وخدماتی، وزارت کاربه منظورحمایت ازنیروی کارزنان شاغل وکاهش مشکلات آنان درنگهداری وآموزش وتربیت فرزندانشان، ماده 78 قانون کارجمهوری اسلامی ایران راتدوین وبه تصویب مراجع قانونی رسانیده است.

مهدهای وابسته به شهرداری:

سازمان فرهنگی وهنری شهرداری کلاس های پیش ازدبستان وآمادگی رادرخانه های فرهنگ محله راه اندازی واداره می نمایدوازکودکان دردودوره ی یک ماهه ویک ساله ثبت نام می کند.

 کودکستان ها ومهدهای وابسته به موسسات مذهبی:

ازجمله آن هامکاتب قرآن ودارالقران و...وباهدف ارتقای سطح کمی وکیفی توانایی خواندن وفهم قرآن وحفظ آن وترویج فرهنگ قرآنی، مبادرت به تشکیل دوره های پیش ازدبستان دربخش آمادگی نموده اند.

مراکزوابسته به تشکل های غیردولتی(NGO) :

به منظورکمک وحمایت ازرشدوتکامل کودکان خردسال سازمان های مختلفی درسطح ملی ومنطقه ای درکشورفعال هستند. این سازمان ها درزمینه های مختلف ازجمله کمک به راه اندازی مهدهای کودک واداره ی آن ها به برگزاری سمینارها وگردهمایی ها، ارائه خدمات مشاوره ای به والدین ومربیان،آموزش خانواده ومربیان، تهیه وتدوین نشریات علمی -آموزشی واجرای برنامه های تربیتی وآموزش برای کودکان درخارج ازمراکزآموزشی ازجمله پارک ها فعالیت هایی می نمایند. این موسسات دراجرای برخی از فعالیت های خود ازحمایت سازمان های ملی وبین المللی ازجمله یونیسف نیزبرخوردارمی شوند.

وزارت بهداشت طرح ها وبرنامه هایی را اجرا می نمایدکه ضمن ارائه خدمات بهداشتی ودرمانی به کودکان زیر7 سال، آموزش هایی رانیزدرجهت پیش گیری ازابتلا به بیماری هابرای والدن وکودکان ارائه می نمایند.

 با وجود مراکزمتعدد موجود،گسترش کمی وکیفی فعالیت های این مرکز به هماهنگی وهمکاری ارگان های مختلف کشوروحتی بخش خصوصی نیازدارد.درسال81-82 بیش از46 درصد ازنوآموزان دردوره ی یک ساله پیش ازدبستان شرکت کرده اندکه ازاین تعدادبیش از35 % درمدارس وابسته به آموزش وپرورش و10 درصد درمراکزوابسته به سازمان بهزیستی شرکت کرده اند.درسال 81-80 آماردانش آموزان دوره آمادگی درسراسرکشور2 .3 و497 نفربوده است که در 9581 مرکزمشغول به تحصیل بوده اند.(آقازاده،1382 ).

منابع:

  1. آقازاده ، احمد ؛ تاریخ آموزش و پرورش ایران ، انتشارت ارسباران ، تهران ، 1382
  2. مفیدی ، فرخنده ؛ آموزش و پرورش پیش دبستانی ، انتشارات دانشگاه پیام نور ، تهران ؛ 1381

توضیح 1 :

اخیرا وزارت آموزش و پرورش به استناد قانون خود را در کلیه ی امور مربوط به تعلیم و تربیت کودکان ( برنامه ی درسی و تایید نیروی انسانی و آموزش او و تعیین استاندارد ها و چارچوب برنامه ها و ... )در هر سنی و در هر مکانی متولی می داند.

توضیح 2 :

این مطالب بخشی از پایان نامه ی اینجانب می باشد که در سال 1385 تدوین شده است.

حمیدرضامحمدبیگی